Enige tijd geleden werd ik benaderd door Alain. Zijn ouders hadden vijftig jaar lang een bruingoed winkel gehad in de buurt van Antwerpen. Zij verkochten onder andere veel Philips producten en gooiden niets weg. Alain was het pand aan het leegruimen en kwam een aantal interessante zaken tegen. Zo toonde hij me foto’s van wat we aanvankelijk aanzagen voor “Philips stempels.”
Viavia kwamen de “stempels” mijn kant op en al snel bleek dat dit geen gewone stempels waren. Het zijn zinkclichés waarmee advertentiedrukwerk werd gedrukt in een professionele drukkerij. In het zink is een rasterafbeelding geëtst met zeer fijne details. Met behulp van een halftoonraster worden grijstinten in de afbeelding gesimuleerd. De geëtste zinkclichés zijn bevestigd op houten blokjes met een hoogte van 23,56mm, de zogenaamde “hoogte van het boek,” een standaard industrieformaat. Dit zorgt ervoor dat ze samen met loden letters en ander zetwerk konden worden ingezet in de boekdruk of hoogdruk, destijds de standaard voor het drukken van kranten, tijdschriften en folders. In dit geval is er spraken van monochrome clichés; afbeeldingen die in één kleur gedrukt worden.
Philips had grote reclameafdelingen maar het maken van clichés werd meestal uitbesteed aan reprobedrijven en clichéspecialisten in Eindhoven of elders in Nederland. Enkele grote Nederlandse clichémakers in die tijd waren o.a. N.V. Clichéfabriek De Jong & Co in Rotterdam en Clichéfabriek De Boer in Amsterdam. Omdat dit soort clichés doorgaans voor een beperkte periode of specifieke oplage nodig waren, zijn ze tegenwoordig redelijk zeldzaam. Na gebruik werden de clichés namelijk vaak weggegooid of omgesmolten om weer nieuwe clichés te maken.
Ik besloot een stempelkussen te kopen en te kijken of ik op deze manier een afdruk kon maken. Helaas werkte dat niet; de clichés moeten echt in een professionele drukpers worden geplaatst om het materiaal op papier te drukken. Gelukkig bevindt het drukkerijmuseum Graphica Lochem zich om de hoek en besluit ik daar aan te kloppen met deze collectie clichés. Harry Arentsen, eigenaar van het drukkerijmuseum weet er wel raad mee. Zijn Heidelberg degelpers is perfect geschikt om deze clichés af te drukken. Ik laat de clichés bij hem achter en kan het resultaat enkele dagen later ophalen. Bij het ophalen van de resultaten meldt Harry me dat niet alle clichés afgedrukt konden worden. Sommige exemplaren waren zodanig geoxideerd dat de geëtste afbeelding in het zink onherstelbaar was aangetast of zelfs grotendeels niet meer zichtbaar gemaakt kon worden. Dat is jammer, maar er zijn gelukkig heel wat afdrukken wel gelukt.
