Als twaalfjarig jochie was ik al dol op discolampen en mengpanelen en dat is nooit echt over gegaan. Uiteindelijk had ik meer interesse in de binnenkant van apparaten dan in het praktische gebruik, dus DJ ben ik nooit geworden. Maar sinds een paar jaar ben ik in vrije tijd regelmatig aan het knutselen met Philips zelfbouw mengpaneel eenheden. Die kwamen midden jaren zeventig op de markt als bouwpakketten. De gebruiker kon door het combineren van modules een mengpaneel in elke vorm, grootte en configuratie bouwen. Omdat professionele, kant-en-klare mengpanelen in die tijd nog erg kostbaar waren, waren de zelfbouw alternatieven vooral populair bij lokale omroepen, radiopiraten, kleine studio’s en theaters. Mede hobbyist Eli besteedt op zijn website www.eliveld.nl uitgebreid aandacht aan de Philips zelfbouw modules.
In de afgelopen jaren heb ik heel wat mengpaneel modules gereviseerd en gerepareerd en daarmee ook enkele mengpanelen herbouwd en gebouwd. Een echte concrete toepassing kwam er echter nooit. Toen ik een aantal jaar geleden begon aan mijn zoektocht naar informatie over de Philips Big Sound Drive In Show, bleek dat ook daar een op maat gemaakt zelfbouw mengpaneel in was toegepast. Helaas is dat voor zover bekend niet bewaard gebleven, maar de vele foto’s geven een aardige indruk van hoe dat mengpaneel eruit heeft gezien. Op dat moment vielen voor mij de puzzelstukjes op hun plek en was mijn liefde voor een vintage drive-in disco show definitief ontwaakt. Als ik nou eens een Big Sound eerbetoon zou maken? Een mini drive-in show, volledig zelf gebouwd uit Philips mengpaneel eenheden en aangevuld met Philips apparatuur?
Voorbereiding.
In een Britse Facebook-groep deed ik enorm veel ideeën op en ontdekte ik de alles-in-1 discobars die door fabrikanten als Vox, Citronic, NJD en LAD op de markt werden gebracht. Het waren grote koffers met daarin twee platenspelers en een mengpaneel, al dan niet voorzien van ingebouwde versterkers voor het aansluiten van boxen en eventueel zelfs een eenvoudige lichtsturing en andere disco gerelateerde schakelingen. Toen ontstond al snel het idee om zelf zo’n koffer te bouwen maar dan met uitsluitend Philips apparatuur. Op die manier kon ik mijn Philips mengpaneel eenheden combineren met het Big Sound gedachtegoed en heerlijk ouderwets aan het knutselen gaan.
De eerste stap was bedenken wat deze Philips “disco bar” allemaal moest kunnen. Ik wilde twee platenspelers inbouwen omdat ik het leuk vind om met singeltjes te draaien. Daarnaast moest het ook mogelijk zijn om twee extra apparaten aan te sluiten, bijvoorbeeld CD spelers. Elke bron zou een eigen toonregeling krijgen en moest middels voorafluistering (monitor) in te stellen zijn op de juiste niveaus. Tevens wilde ik de platenspelers voorzien van een startknop, iets dat in de Big Sound Drive In Show ontbrak en dat ik tot op de dag van vandaag niet begrijp. De plaat scherp zetten (cueing) is iets dat essentieel is voor een DJ. Bij de Philips spelers was dit alleen mogelijk door op een strategisch moment de lift van de 22GA437 platenspelers te laten zakken. En dat terwijl fader-start en remote-start destijds voor de meeste DJ’s al onmisbaar waren.
Mijn keuze viel op twee 22AF677 platenspelers als basis voor de disco-bar. Die kwamen in 1977 op de markt en hadden dus ook in de Big Sound Drive In Show kunnen zitten. Door de automatische afslag te deactiveren en de motor met een drukknop op afstand in te schakelen kan dit een prima DJ speler worden. Met het standaard plateau heeft de 677 één hele rotatie nodig om op snelheid te komen. Door het standaard plateau te verwijderen en te vervangen door twee op elkaar liggende oude LP’s met een slipmat wordt de massa verlaagd en is de speler binnen een halve rotatie stabiel op snelheid. Maak ik het plateau nog lichter, met één LP en een slipmat, dan gaat de snelheid flutteren doordat de tachoregeling de snelheid niet stabiel kan houden.
Aan de slag.
Tijd voor actie! Bij de lokale Praxis liet ik 12mm multiplex op maat zaten. De openingen in het bovenblad heb ik ingetekend en uitgezaagd zodat de mengpaneel eenheden en de platenspelers erin zouden passen.
Voor een tijdcorrecte afwerking van de discobar heb ik enkele meters kunstleer besteld waarmee de houten behuizing bekleed wordt. Dat bleek overigens nog eenvoudiger gezegd dan gedaan; kunstleer en bison-tix zijn een succesvolle maar bijzondere combinatie. Bij gebruik van te weinig lijm droogt deze te snel op; bij gebruik van teveel lijm wordt het leer zacht en gaat het rekken.
Reviseren en modificeren.
Nu de behuizing in elkaar zit, kan ik verder met de elektronica die erin moet. In totaal moeten achttien mengpaneel modules volledig gereviseerd worden. Dat betekent dat alle elco’s vervangen moeten worden omdat ze vaak écht volledig versleten zijn. Ook moeten alle draai- en schuifpotmeters grondig gereinigd worden zodat ze niet kraken. En tenslotte moeten eventuele constructiefouten van de originele bouwers worden hersteld zodat de modules in perfecte conditie zijn. Je komt van alles tegen; van keurig en perfect gebouwde modules met onderdelen die perfect recht op de print staan tot volledig kapot gestookte printen of verkeerd gemonteerde onderdelen. Ook heb ik wat wensen die niet met standaard modules haalbaar zijn; hiervoor moeten dus bestaande modules gemodificeerd worden en extra schakelingen gebouwd worden.
Eén van mijn wensen die niet standaard kan worden gerealiseerd, heeft betrekking op de voorafluistering van audiokanalen. Ik wil graag dat de toonregeling van een bron reeds kan worden beluisterd wanneer het betreffende kanaal nog niet actief is. Dit betekent dat de toonregeling niet standaard na de volume fader actief is, maar juist hiervoor moet zitten. Je zou dan denken dat je de toonregelmodule simpelweg vóór de kanaalmodule plaatst, maar dat is technisch niet mogelijk. De bron moet binnenkomen op de kanaalmodule en kan daarna pas door de toonregelmodule heen. Vooral bij de platenspeler kanalen is dit belangrijk omdat het signaal eerst door de RIAA voorversterker heen moet om daarna verder te kunnen worden verwerkt. Ik onderbreek dus op een tactisch punt in de module het signaalpad en leid van hieruit het signaal naar de toonregelmodule. Het signaal dat uit de toonregelmodule komt, gaat weer terug naar de kanaalmodule. Dit geeft mij de mogelijkheid om het signaal ná de toonregeling naar de voorafluistering te kunnen sturen zodat klankkleur kan worden ingesteld voordat de fader van het kanaal actief is. Wellicht een klein detail, maar ik vond het belangrijk.
Een zelfbouw jingle module
Omdat ik ook in bezit was gekomen van een geluidband met de originele jingles van de Big Sound Drive In Show, zocht ik naar een manier om deze te integreren in de discobar. Ik was beslist niet van plan om een cart player of cassettespeler hiervoor te gaan inzetten; het moest eenvoudig en betrouwbaar worden. Digitaal was geen bezwaar; het eindresultaat telt. Op Ali vond ik een geweldig circuitje, de zogenaamde “DF Player”. Een printje met het formaat van een postzegel met een micro-SD kaartlezertje en een audio afspeelchip erop. Middels de pinnetjes van het postzegelprintje is eenvoudige bediening mogelijk. Het ding kan kennelijk ook communiceren met Arduino maar dat heb ik allemaal niet nodig. Bestellen was zo gepiept en een eerste schakeling kon worden gebouwd op een broodplankje. Met behulp van drukknopjes en een weerstandsmatrix kunnen tot 14 audiobestanden vanaf de micro SD kaart direct worden afgespeeld. Perfect! Nu een printje bouwen waarmee het geheel in een standaard module kan worden geïntegreerd. Middels een 7805 spanningsregelaar maakt het printje van de standaard 24 volt boordspanning in het mengpaneel een keurige 5 volt voor de postzegel.
Ik kies aanvankelijk voor zes knopjes en gebruik als basis een afgekeurd frontje van een dubbele drievoudige toonregelmodule om de vormgeving naadloos aan te laten sluiten bij de overige modules. Later besluit ik een potmeter toe te voegen waarmee het uitgangsniveau geregeld kan worden en wordt een tweede paneeltje met knopjes toegevoegd om een totaal van twaalf jingles te kunnen afspelen. Hiervoor vervang ik het test frontje door twee op maat gemaakte frontjes waarin zowel de knopjes als de potmeter op uniforme wijze gepositioneerd zijn. Omdat ik de beschikking heb over twee Mimaki UV printers kan ik een opdruk maken die naadloos aansluit bij de rest van de Philips modules. Het aluminium frontplaatje is vooraf met Motip Eloxal spray zilverkleurig gespoten. Dit smoelt beter en optimaliseert hechting van de UV opdruk.
Voorafluistering
Eerder schreef ik al over het belang van voorafluistering in deze discobar. Omdat ik met vinyl wil gaan draaien, is het wel van belang om de plaat vooraf scherp te kunnen zetten en niveau en klankkleur te kunnen afstemmen op voorgaande platen. Daarom besluit ik niet de standaard selectiemodule te gebruiken die Philips adviseert voor een voorafluistering of monitorschakeling. In plaats hiervan bouw ik door middel van enkele mengeenheden een eigen monitorselectiesysteem waarbij elke bron met een drukknop naar de koptelefoon kan worden gestuurd. Daarnaast wil ik ook dat de twee groepen met geluidsbronnen (linker platenspeler en lijnbron, rechter platenspeler en lijnbron) allebei een monitor VU meter krijgen. Niet omdat het moet, maar puur omdat het kan. Ik heb de ruimte, ik heb voldoende VU meters en het ziet er heel gaaf uit.
Voor elke “groep” wordt een standaard mixer-eenheid voorzien van twee dubbelpolige relais. Op de ingangen van de relais komt het PFL voorafluistersignaal vanaf de geluidsbron (platenspeler of lijnbron) binnen. De uitgang van het relais gaat naar de mix ingang van de print. Het relais wordt gestuurd door een groen verlichte drukknop boven de kanaalmodule, geheel in Philips stijl. De uitgangen van die beide monitormix printjes gaan zowel naar de lokale VU meter als naar een derde mixer printje waar ze bij elkaar worden gevoegd. De uitgang van die derde mixer gaat naar de voorafluistermodule waar het middels volume- en balansregeling naar de koptelefoon wordt gestuurd. Ik heb nu een monitorsysteem gebouwd met vier bronnen die elk naar wens tegelijk of afzonderlijk naar de monitor kunnen worden gestuurd én zichtbaar worden gemaakt op een lokale VU meter, zonder dat hiervoor de betreffende schuif hoeft te worden geopend. De microfoon en jingle modules worden niet opgenomen in het monitorsysteem, dit lijkt me niet nodig.
Aansluiten en afbouwen.
Alle individuele modules zijn klaar, getest en werkend. Alle eigen modificaties en creaties zijn voltooid en het wordt tijd om de discobar in elkaar te bouwen. Al snel merk ik dat er nog wel wat praktische puntjes om de hoek komen kijken. Denk bijvoorbeeld aan brom. Philips ging er doorgaans vanuit dat de modules in een metalen behuizing zouden worden gemonteerd. Door één module met aarde en met de behuizing te verbinden, zouden dan alle modules direct geaard worden. Dat is bij een behuizing van hout niet het geval. Ik ontdek al snel dat bij aanraken van individuele modules een irritante brom hoorbaar is. Dit wordt opgelost door de betreffende module met het chassis aan massa te leggen. Om nu te zorgen dat alle modules toch aan massa worden gelegd, plak ik een smalle strook geleidende aluminiumtape langs de boven- en onderrand van de opening waarin de modules worden gemonteerd. Het chassis van alle kanaalmodules wordt verbonden met massa en de geleidende aluminiumtape zorgt ervoor dat ook alle overige modules met hun chassis aan massa komen. Dit lost de brom op.
Ook de verlichting van de VU meters pas ik aan. De discobar heeft een zware 24 volt voeding waarop geen 6,3 volt wikkeling aanwezig is voor de gloeilampjes van de meters. Daarom besluit ik de lampjes te vervangen door 24 volt lampjes die wel gewoon het gangbare E10 formaat hebben. Nu kan ik de lampfittingen rechtstreeks op de voeding van de module aansluiten. Dit voorkomt extra draden in de toch al volle kist en ik hoef nergens 6,3 volt vandaan te toveren.
Ook voor de externe aansluitingen maak ik twee aansluitpaneeltjes op maat. Ik maak gebruik van blindplaatjes waarin iemand in het verleden al gaten heeft geboord die ik kan hergebruiken. Wederom met de UV printer kan ik de benodigde tekst op de plaatjes printen en zo de aansluitingen van bijschrift voorzien.
Het project is méér dan geslaagd. De platenspelers starten keurig na een druk op de knop en zijn binnen een halve slag stabiel op snelheid. Het monitorsysteem werkt goed en ook het instellen van de toonregeling en volume functioneert naar wens. De jingles van de Big Sound Drive In Show heb ik gedigitaliseerd en opgepoetst en deze zijn met een druk op de knop beschikbaar dankzij de jingle player module. In mijn mancave heb ik er al aardig wat avondjes lol mee gehad en de eerste live show in Schouwburg Lochem is ook al een feit. Ik sluit niet uit dat ik deze nieuwe hobby wat vaker van stal ga trekken; je kunt de discobar in elk geval bewonderen op de MFBfreaks Meeting van 5 april 2025!
Daar hoort natuurlijk ook correcte verlichting bij! Over de lightboxes schreef ik al een stuk op het MFBfreaks Forum.