Concurrentie

Wie een revolutionair nieuw product op de markt brengt, kan binnen de kortste keren rekenen op vergelijkbare producten van concurrerende fabrikanten. Iedereen wil immers meeprofiteren van de populariteit die deze innovatieve producten teweeg brengen. Uiteraard wordt het product dan wel aangepast om in het eigen assortiment te passen; soms speelt men bewust in op de doelgroep door het concurrerende product in een voordeliger prijssegment aan te bieden óf het juist naar een hoger niveau te tillen. Niet zelden worden de tekortkomingen van “de pionier” nauwkeurig bestudeerd om zo zelf met een geperfectioneerd model te kunnen komen. Concurrentie is natuurlijk niet een louter negatief aspect; het helpt tevens mee de naamsbekendheid van het product te vergroten! Op deze pagina’s zullen we zien dat ook Philips de belangstelling van enkele concurrenten kreeg toen Motional Feedback op de markt kwam.

Jamo

In 1975 had Philips al enkele MFB modellen op de markt gebracht. De 22RH532 en zijn opvolger 22RH544 met broertje 22RH541. Als OEM onderdelen fabrikant schroomde Philips Onderdelen (Elonco) niet om componenten uit de diverse Philips fabrieken op de vrije markt aan te bieden. Omzet is omzet, toch? Het is niet voor niks dat er veel Europese apparaten vol zitten met Philips elco’s en transistoren. Ook de Philips luidspreker units uit Dendermonde waren als losse onderdelen te koop en hier maakten diverse fabrikanten gebruik van. Zo kon het gebeuren dat het Deense Jamo omstreeks 1975 enkele opvallende boxen presenteerde in het assortiment. Niet alleen werden hierin Philips luidsprekers gebruikt, het waren zelfs MFB luidsprekers! De Jamo ontwikkelaars hadden de Philips schema’s goed bestudeerd en bouwden hun eigen versterkers met Motional Feedback circuit om de Philips luidsprekers te kunnen gebruiken.

Restek

Jamo was niet de enige fabrikant die met Philips halffabricaten een eigen weg insloeg op Motional Feedback gebied. Ook het Duitse Restek koos een dergelijke benadering. Zij brachten twee MFB boxen op de markt die wederom gebaseerd waren op Philips units. De Restek Laser is een drieweg MFB box en de Restek Optima is een tweeweg MFB box. Beide maken gebruik van hetzelfde versterkercircuit; een slimme zet om kosten te besparen.

Korn & Macway en Servo-Sound

Servo-Sound en Korn & Macway zijn twee namen die nauw met elkaar verbonden zijn. Begin jaren zeventig begon professor Korn al met het produceren van zijn eerste Servo-Sound apparatuur. Later zou hij een samenwerking aangaan met zijn compagnon Macway en werd het bedrijf Korn & Macway opgericht. De term Servo Sound was echter onlosmakelijk verbonden met de activiteiten van Korn en zou ook in de K&M persiode in gebruik blijven. Als je de teksten in de folders van Korn & Macway leest, vliegen de akoestische en technische termen je om de oren. De eerste noemenswaardige term is het Servo-Sound principe waarop professor Tadeusz Korn in 1969 patent aanvroeg in de vorm van een “Motional Feedback Amplifier”.

“A motional feedback amplifier, having an impedance bridge, one arm of which comprises a loudspeaker and which is balanced at the frequency of the loudspeaker with the diaphragm blocked, comprising a low-pass filter in the feedback loop between the reading terminals of the bridge and the input terminal for the feedback voltage to the amplifier and the characteristic of which is adjusted so as substantially to suppress the feedback voltage in the frequency zone in which the false readings appear and above that zone, a low-frequency corrector in the conventional negative feedback loop, the said filter being preceded by a transistor, two control electrodes of which, are fed with a signal from the reading terminals of the bridge and the output electrode of which delivers the motional feedback signal to the amplifier.”

Dit verklaart direct hoe het Motional Feedback principe van Korn & Macway werkt: niet de fysieke beweging van de luidsprekerconus wordt geregistreerd zoals Philips doet, maar de spanning over en stroom door de spreekspoel worden gemeten en die informatie wordt gebruikt om het spreekspoelgedrag te controleren en te registreren. Door middel van een laagdoorlaat filter zorgt Korn ervoor dat de eventuele correcties uitsluitend in het lagetonen gebied plaats vinden. Er zit dus geen MFB sensor in de luidsprekers van Korn & Macway, de luidsprekers hebben ook slechts twee aansluitdraden.

Naast Servo Sound, Motional Feedback en Elektro-Pneumatiek lijken Korn & Macway zich ook bijna obsessief bezig te houden met stereobeeld optimalisatie, akoestische reflecties en natuurlijke weergave. Hiervoor maken ze gebruik van eigen ontwikkelde processoren die voorzien zijn van het “Acoustic Intermodulation Reduction System”. Het uitgangspunt van professor Korn is dat de manier waarop stereo-opnamen tot stand komen imperfect en zelfs gebrekkig is vanwege de vele reflecties in de ruimte, signalen die niet direct van de instrumenten afkomstig zijn. Waar andere fabrikanten juist zoveel mogelijk authentieke ruimtelijkheid proberen te vangen, stelt professor Korn zich als doel om de oorspronkelijke natuurlijkheid van het geluid te herstellen en al deze indirecte geluidssignalen uit het audiosignaal weg te filteren. Met hun A.I.R. systeem beweerden Korn & Macway in staat te zijn om deze hinderlijke reflecties te scheiden van het daadwerkelijke signaal om een zo puur mogelijke weergave van de opname te verkrijgen. Er zijn helaas geen schema’s van Korn & Macway te vinden dus het is lastig om te achterhalen wat er precies gebeurt in zo’n processor.

Sony

Ook het Japanse Sony heeft zich bezig gehouden met Motional Feedback luidsprekers. In de jaren ’90 brachten zij een zeer elegante stereo-set op de markt die voorzien was van actieve 2-weg SA-EX100 luidsprekerboxen met Motional Feedback technologie. Het betreft een tweeweg systeem met 17cm woofer en elektrostatische tweeter. De prijs was stevig voor die tijd; voor ruim vierduizend gulden was men de trotse eigenaar van deze hypermoderne set. Tegenwoordig kom je ze nog wel eens tegen, meestal zijn echter de kwetsbare tweeters versleten.

Ik heb in de loop der jaren enkele sets Sony SA-EX100 MFB boxen ter reparatie gehad. Uiteraard was de vraag hoe Sony het Motional Feedback principe zou hebben toegepast. De woofer heeft echt vier aansluitingen en ook in het schema is te zien dat er een actief element aanwezig is waarop een feedback signaal wordt opgepikt vanaf de woofer. Te zien aan het schematische symbool maakt men gebruik van een tweede spoel, die inductief de beweging van de spoeldrager door de magneetschacht registreert.